Pyłkowica to alergiczny nieżyt nosa o charakterze okresowym lub przewlekłym, związany z ekspozycją na pyłki roślin wiatropylnych (olchy, leszczyny, brzozy, traw, zbóż, chwastów czy pleśni lub innych roślin) charakteryzuje się uciążliwymi objawami, które pojawiają się w okresie pylenia roślin: 

Objawy te występują zwykle w sezonie pylenia roślin wiatropylnych. Czasem jednak objawy kliniczne trwają od tygodnia do trzech tygodni dłużej niż sezon pylenia.  Ich przyczyną jest uczulenie na pyłki jednej lub więcej roślin. Objawy alergiczne dotyczą głównie górnych dróg oddechowych.

 

Niekiedy do wymienionych powyżej objawów dołącza się także duszność, kaszel, uczucie braku powietrza. Jeśli u pacjenta z alergicznym nieżytem nosa pojawia się  duszność lub kaszel, jest to sygnał, że taki pacjent może cierpieć również na astmę oskrzelową. 

 

Czasem opisanym powyżej objawom towarzyszy uczucie zmęczenia, niepokój, trudności w skupieniu uwagi, zaburzenia oddychania podczas snu, chrapanie,  kłopoty w szkole u dzieci, niska wydajność pracy u dorosłych. Nieleczony ciężki nieżyt nosa u dzieci może być także powodem przerostu tkanki limfatycznej gardła i zaburzeń zgryzu. 

 

Często, szczególnie w pierwszym sezonie występowania dolegliwości, objawy takie kojarzone są z przeziębieniem – banalnym nieżytem nosa o etiologii wirusowej. Dopiero po dłuższym czasie ich występowania lub po zaobserwowaniu związku z ekspozycją na pyłki lub sezonowego pojawiania się dolegliwości pacjent zwraca się do lekarza. Zwykle lekarza POZ, laryngologa lub alergologa.

 

Objawy skłaniają Pacjenta do zwrócenia się do lekarza, który zwykle w rozpoznaje alergiczny nieżyt nosa i rozpoczyna leczenie farmakologiczne. Najczęściej pacjent chorujący na pyłkowicę ma przepisywane leki przeciwhistaminowe w tabletkach czasem glikokortykosteroid donosowy, czasem również krople do oczu. Leczenie to w większości przypadków jest skuteczne. Nie kontroluje objawów wtedy gdy pacjent nie przyjmuje leków, lub gdy stężenie pyłków w powietrzu jest bardzo duże. 

 

Leczenie alergicznego nieżytu nosa i spojówek składa się z trzech elementów: unikania ekspozycji na alergen, farmakoterapii oraz immunoterapii swoistej (odczulania).

Warto pamiętać, że farmakoterapia pyłkowicy jest w dużym stopniu leczeniem objawowym. Leki podawane doustnie i donosowo mają właściwości przeciwzapalne, ale powodują głównie zmniejszenie procesu zapalenia alergicznego w obrębie nosa czy spojówek. Uczulenie na alergeny pozostaje. Przyczynowym leczeniem tej choroby jest odczulanie – immunoterapia indywidualnie dobranymi szczepionkami, zawierającymi swoiste alergeny. Procedura ta bezpośrednio wpływa na wytwarzanie swoistych przeciwciał klasy IgE, hamowanie produkcji swoistych IgE zmniejszając uczulenie na alergeny redukuje lub uwalnia od objawów klinicznych pyłkowicy. 

 

Decyzję o zakresie leczenia,  podejmuje lekarz alergolog, po rozmowie z pacjentem,  zbadaniu chorego, wykonaniu niezbędnych badań dodatkowych (np. testów skórnych) a często nawet po obserwacji dolegliwości pacjenta w sezonie występowania objawów. Warto pamiętać, że alergiczny nieżyt nosa (nawet leczony farmakologicznie) zwiększa ryzyko zachorowania na astmę oskrzelową ponad trzykrotnie. Immunoterapia swoista jest praktycznie jedyną dostępną metodą leczenia, która pozwala na znaczące zmniejszenie ryzyka astmy u pacjentów chorujących na alergiczny nieżyt nosa. Wiemy także, że coraz więcej pacjentów uczulonych na jeden alergen w czasie życia rozwija zjawisko uczulania się na kolejne alergeny, czemu często towarzyszy nasilenie dolegliwości. Immunoterapia swoista jest jedynym postępowaniem, które pozwala na zmniejszenie liczby  uczuleń na nowe alergeny. Wczesne rozpoczęcie immunoterapii jest szczególnie ważne u dzieci. To postępowanie obok farmakoterapii pozwala im na korzystanie z pełni życia także w okresie pylenia roślin.

 

Prof. dr hab. n. med.  Rafał Pawliczak

Zakład Immunopatologii

Katedra Alergologii, Immunologii i Dermatologii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi